SDG13
Het overgrote deel van de CO2-uitstoot in de gezondheidszorg wordt met name veroorzaakt door energieverbruik van gebouwen, reisbewegingen van medewerkers en patiënten en geneesmiddelen (zie 'Een stuur voor de transitie naar duurzame gezondheidszorg').
Een deel van deze directe (scope 1) en indirecte (scope 2 en 3) emissies hebben wij voor 2024 in kaart gebracht. Relevante scope 3 emissies, veroorzaakt door geneesmiddelen en reisbewegingen van patiënten en bezoekers, ontbreken nog. Ook niet meegenomen zijn bijvoorbeeld de emissies door externe verwerking van afval of productie van ingekochte materialen.
| CO₂-equivalent in ton | % | |
|---|---|---|
| CO₂ Scope 1 (directe CO₂ emissies) | ||
| Aardgas en overige brandstof gebouwen | 6.593 | 30,3% |
| Koudemiddel koelinstallaties (lekverlies) | 186 | 0,8% |
| Sevofluraan | 14 | 0,1% |
| Goederenvervoer | 62 | 0,3% |
| Scope 1 Totaal | 6.855 | |
| CO₂ Scope 2 (indirecte CO₂ emissies door energieopwekking) | ||
| Zelf opgewekte zonnestroom (PV) | 0 | 0,0% |
| Ingekochte elektriciteit | 12.875 | 58,7% |
| Waarvan groene stroom uit zonne-energie | -1.247 | -5,7% |
| Waarvan groene stroom uit het buitenland | 0 | 0,0% |
| Elektrische auto's (laden op de zaak) | 12 | 0,1% |
| Scope 2 Totaal | 11.640 | |
| CO₂ Scope 3 (overige indirecte CO₂ emissies) | ||
| Drinkwater | 39 | 0,2% |
| Papier - duurzaam | 27 | 0,1% |
| Zakelijk reizen medewerkers | 161 | 0,7% |
| Woon-werkverkeer | 3.204 | 14,6% |
| Scope 3 Totaal | 3.431 | |
| 2024 Totaal (scope 1,2 en 3) | 21.926 | 100% |
Van de gekwantificeerde CO2-emissies wordt de grootste uitstoot veroorzaakt door de elektriciteit die het Spaarne Gasthuis inkoopt (53% van de totale voetafdruk). De inkoop van elektriciteit is in 2021 vergroend met jaarlijks 10% groene stroom uit Nederland. De overige 90% betreft Europese hernieuwbare energie. Vooruitkijkend is onze ambitie voor 2030 om de elektriciteit volledig ‘groen’ in te kopen (groene stroom opgewekt in Nederland). 1% van ons stroomverbruik wekken wij zelf op met ongeveer 1.400 zonnepanelen op de locaties Hoofddorp en Haarlem Noord.
Op de tweede plaats volgt het aardgasverbruik (en overige brandstoffen), voor verwarming en luchtbevochtiging, met 30%. Door de overstap van aardgas naar duurzame installaties, zoals WKO-systemen en warmtepompen, wordt het gasverbruik van het Spaarne Gasthuis de komende jaren steeds meer verlaagd. Middels onze warmte-koude-opslag in de bodem, in Hoofddorp en Haarlem Zuid winnen wij voor een deel zelf warmte (6059 GJ) en koude (5738 GJ).
Woon-werkverkeer emissies volgen op de derde plaats, op basis van een interne schatting naar aanleiding van een medewerkers enquête, met ongeveer 15%.
Het Spaarne Gasthuis streeft naar 55% minder directe CO2- uitstoot in 2030 t.o.v. 2015 en klimaatneutraliteit in 2050 conform de Green Deal Zorg 3.0. Daarnaast hebben wij indirect invloed op CO2-emissies, onder meer door zo veel mogelijk zuinig om te gaan met medicatie en materialen, duurzaam in te kopen en ons afval zo veel mogelijk te laten recyclen.
Het Spaarne Gasthuis heeft in 2024 13% gas en 3% elektra bespaard
De energieconsumptie voor het verwarmen en koelen van gebouwen is een belangrijke bijdrage aan de CO2-voetafdruk van het Spaarne Gasthuis. Dit geldt ook voor de energie die nodig is voor de luchtbehandeling, de verlichting en (medische) apparatuur. Afdeling huisvesting heeft ook in 2024 weer een significante energiebesparing weten te realiseren: 13% minder gas en 3% minder elektra ten opzichte van 2023. Ten opzichte van 2015 is in 2024 35% gas en 18% elektra bespaard.
Structureel minder gas verbruikt
Het gasverbruik per graaddag* is ook in 2024 weer gedaald ten opzichte van het vorig jaar. Dat betekent dat het dalende gasverbruik samenhangt met de uitgevoerde energiebesparingsmaatregelen en niet alleen met minder dagen waar verwarmd moet worden.
*Graaddagen worden gebruikt om na te gaan in welke mate er moet worden verwarmd. Indien de gemiddelde dagtemperatuur onder de 18 graden is, worden voor die dag graaddagen berekend.
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Jaar | Gasverbruik in m3 | m3/graaddag |
|---|---|---|
| 2015 | 4.708,668 | 1.755 |
| 2016 | 4.775,977 | 1.722 |
| 2017 | 4.589,627 | 1.751 |
| 2018 | 4.745,011 | 1.746 |
| 2019 | 4.643,258 | 1.731 |
| 2020 | 4.444,384 | 1.768 |
| 2021 | 4.461,658 | 1.578 |
| 2022 | 3.960,352 | 1.573 |
| 2023 | 3.507,014 | 1.443 |
| 2024 | 3.067,084 | 1.268 |
De gasbesparing is met name bereikt door het plaatsen van twee warmtepompen in Hoofddorp in de tweede helft van 2023. Daarnaast zijn op locatie Haarlem Noord de draaitijd- en drukinstellingen van luchtbehandelingskasten aangepast met het gevolg dat de verwarming via luchtbehandelingskasten op een lager niveau draaien en er dus minder gas wordt verbruikt.
Structureel minder stroom verbruikt
Aan de elektrabesparing hebben een aantal maatregelen bijgedragen, zoals het aanpassen van draaitijd- en drukinstellingen van luchtbehandelingskasten en het sluiten van een grote koelcel op locatie Haarlem Noord. Daarnaast heeft de verdere uitrol van LED verlichting op alle locaties plaats gevonden. Op locatie Haarlem Zuid is de luchtbehandelingskast van twee operatiekamers voorzien van energiezuinige direct aangedreven motoren, met het gevolg van een aanzienlijke elektrabesparing van ruim 20% van de luchtbehandelingskast.
Energie totaaloverzicht
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Jaar | Elektriciteit grijs in kWh (levering) | Eigen zonproductie in kWh | Elektriciteit groen EU stroom in kWh (levering) | Elektriciteit groen NL in kWh (levering) |
|---|---|---|---|---|
| 2015 | 29.838.546 | 0 | 0 | 0 |
| 2016 | 29.690.732 | 0 | 0 | 0 |
| 2017 | 28.654.090 | 348.999 | 0 | 0 |
| 2018 | 28.965.198 | 393.286 | 0 | 0 |
| 2019 | 28.275.107 | 386.072 | 0 | 0 |
| 2020 | 28.067.877 | 380.842 | 0 | 0 |
| 2021 | 23.447.165 | 362.607 | 798.282 | 2.605.241 |
| 2022 | 22.107.949 | 412.986 | 781.476 | 2.456.439 |
| 2023 | 0 | 374.434 | 22.259.443 | 2.388.106 |
| 2024 | 0 | 344.239 | 21.694.799 | 2.325.576 |
De energiecijfers hebben betrekking op het vastgoed in eigendom van het Spaarne Gasthuis en huurlocaties.
Praktijkvoorbeeld: Verduurzaming luchtbehandelingskasten polikliniek en operatiekamers locatie Haarlem Zuid
Oudere luchtbehandelingskasten werken op basis van indirect gedreven ventilatoren. Direct gedreven ventilatoren verbruiken ruim 20% minder stroom. Daarom hebben wij op locatie Haarlem Zuid de luchtbehandelingskasten van twee operatiekamers en het polikliniekgebouw voorzien van energiezuinige direct aangedreven motoren.
Daarnaast zijn de luchtbehandelingskasten van het polikliniek voorzien van warmteterugwinning. Dit betekent dat we nu op de ruim 90.000m3/h die we afzuigen in het polikliniekgebouw nu de warmte met minimaal 50% kunnen terugwinnen. Ook zijn er honderden meters nieuwe geïsoleerde ventilatiekanalen van gerecycled PET materiaal geplaatst op het polikliniekgebouw, die ervoor zorgen dan de geconditioneerde lucht beter op temperatuur blijft.
Vooruitblik
In 2025 gaan wij door met het optimaliseren van onze binnenklimaatinstallaties en doen we energiebesparende investeringen. Bij aanschaf van medische apparatuur wordt het energieverbruik, indien relevant, meegewogen als duurzaamheidscriteria.
Duurzame mobiliteit
Naast energiebesparing en groene energie dragen wij door het beperken van mobiliteitsbewegingen van en naar het ziekenhuis bij aan het terugdringen van CO2-uitstoot:
- Wij zetten in op zorg op afstand en verdere digitalisering. In 2024 heeft 22% van de polibezoeken telefonisch of via videobellen plaatsgevonden. Ter vergelijking: voor Covid-19 in 2019 was 15% van de poliafspraken op afstand.
- We hebben ons eigen wagenpark voor een deel vernieuwd. Met 60% van onze wagens rijden we nu elektrisch. Daarnaast zijn er in 2022 de oude bakwagens vervangen door drie nieuwe vrachtwagens die op HVO-brandstof (Hydrotreated Vegetable Oil) kunnen rijden.
- We zetten in op het stimuleren van duurzamere keuzes voor het woon-werkverkeer, bijvoorbeeld met de fietsregeling die in 2022 is geïntroduceerd. Er wordt gewerkt aan een integrale richtinggevende duurzame vervoersregeling die het gebruik van duurzaam vervoer nog meer stimuleert, naast bestaande stimuleringsinitiatieven zoals de fietsregeling.
- Bijna alle koeriersritten voor pathologie en cytologie worden vanaf nu volledig elektrisch uitgevoerd. Het gaat hierbij om het vervoer van diagnostisch materiaal en patiëntmateriaal. De ritten vinden plaats tussen de locaties van het Spaarne Gasthuis, maar ook tussen huisartsenpraktijken en het ziekenhuis, en incidenteel naar andere locaties.
Praktijkvoorbeeld: Verplichte CO2-rapportage personenmobiliteit
Vanaf juli 2024 zijn organisaties verplicht jaarlijks hun CO2-uitstoot te rapporteren volgens de Wet werkgebonden personenmobiliteit (WPM). Dit gaat om alle CO2-uitstoot die samenhangt met woon-werkverkeer en zakelijke reizen van medewerkers. Door middel van een AFAS-enquête onder alle medewerkers en medische specialisten en relevante extrapolatie van deze resultaten, kwamen wij op een CO2-bijdrage van 15% aan de gekwantificeerde CO2 voetafdruk van het Spaarne Gasthuis. Volgens de survey komt ongeveer een kwart van onze medewerkers dagelijks met de fiets naar het werk. 7% van de medewerkers reist met het openbaar vervoer.
Zo min mogelijk dampvormige anesthetica
Zes jaar geleden besloot de vakgroep anesthesie van het Spaarne Gasthuis met het oog op duurzaamheid zo min mogelijk dampvormige anesthetica te gebruiken. Damp, bijvoorbeeld Sevofluraan, is een sterk broeikasgas. In vergelijking met 2017 gebruikten ze in 2024 76% minder van deze damp (Sevofluraan). Schadelijkere dampvormige anesthetica zoals Desfluraan en Isofluraan gebruiken we helemaal niet, lachgas alleen nog in enkele gevallen.
# flessen Sevofluraan á 250 ml
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Jaartal | # Flessen |
|---|---|
| 2017 | 783 |
| 2018 | 740 |
| 2019 | 574 |
| 2020 | 309 |
| 2021 | 155 |
| 2022 | 181 |
| 2023 | 191 |
| 2024 | 189 |
Verbruik van ons meest gebruikt dampvormig anestheticum Sevofluraan