Circulariteit en minder grondstoffen­gebruik

Duurzaamheidsaspecten wegen steeds zwaarder bij inkoop- en investeringsbeslissingen. Het is belangrijk om aan het eind van de keten te kijken wat we met de producten en apparatuur kunnen doen wanneer ze niet meer nodig zijn. Het is minstens zo belangrijk om aan het begin van de keten rekening te houden met de voetafdruk en de recyclebaarheid van producten. Met het toepassen van duurzaamheidscriteria tijdens inkooptrajecten en bij investeringsbeslissingen hebben we daar invloed op.

Niet alleen in de aanschaf speelt duurzaamheid een belangrijke rol, ook tijdens het gebruik van materiaal, medicijnen en apparatuur is het belangrijk dat we dit zo duurzaam mogelijk doen.

Voorbeelden van wat we al doen:

• In 2024 zijn we gestart met de interne bewustwordingscampagne NO RISK? NO GLOVE! voor het bewust gebruiken van niet-steriele handschoenen. We hopen dat, naast de verhoogde bewustwording, ook het handschoenverbruik is afgenomen. Het doel is 10% minder verbruik. Er zijn door afdeling infectiepreventie op meerdere (poli)klinische afdelingen scholingen en klinische lessen gegeven. Daarnaast is er via verschillende interne kanalen uitgebreid gecommuniceerd hierover. De campagne loopt tot eind juni 2025.  
• Voor het duurzaam gebruik maken van medische materialen hebben wij naar een aantal werkwijzen gekeken. Zo zijn we deels overgestapt op washandjes sets van 5 stuks in plaats van 8 stuks, waarbij gebruik wordt gemaakt van een nieuw was protocol. Daarnaast hebben we de werkwijze rondom blaaskatheterisatie aangepast naar aanleiding van de gewijzigde landelijke SRI (Samenwerking Richtlijnen Infectiepreventie) richtlijn. Onderzoek wijst uit dat het inbrengen van katheters met schone materialen net zo veilig is als steriel inbrengen. De overstap van ‘steriel’ naar ‘schoon’ betekent onder meer minder (verpakkings)materialen en dus een duurzamere werkwijze.
• We zoeken continu afstemming met de apotheek over benodigde hoeveelheden medicatie, zoals voorgevulde spuiten en het aantal dagen standaardlevering van medicatie op naam.
• We zetten in op minder voedselverspilling door een ‘a la carte’ concept. Dit concept gaat uit van meer keuzevrijheid en flexibiliteit voor de patiënt. De maaltijden worden per patiënt geportioneerd en verwarmd. Hierdoor is er veel minder verspilling ten opzichte van het voormalige meals-on-wheels-concept.
• In de kantooromgeving en in de kliniek maken we nauwelijks nog gebruik van wegwerpbekers. Dit heeft tot een jaarlijkse besparing van meer dan één miljoen bekers geleid. Op de poli’s zijn we de uitfasering van de wegwerpbekers nog aan het testen. 

In het Spaarne Gasthuis zijn er een aantal gevaarlijke stoffen en preparaten nodig. Denk bijvoorbeeld aan werkzaamheden op de pathologie of desinfectie en reiniging van instrumenten en apparatuur. We voeren actief beleid voor het terugdringen van het gebruik van gevaarlijke stoffen, waaronder Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). De werkgroep reductie gevaarlijke stoffen monitort het verbruik van ZZS en stuurt actief op reductie hiervan. Zo is er onder andere actief gekeken naar de toepassing van alcohol. Nieuwe apparatuur op het pathologisch laboratorium heeft geleid tot een reductie van het gebruik van zowel alcohol als Xyleen. Formaldehyde is verreweg de meest gebruikte ZZS. Er zijn diverse maatregelen genomen om het verbruik te reduceren. De volgende stap is (indien mogelijk) een bijna volledige uitfasering van deze ZZS.

Bij het werken met gevaarlijke stoffen moeten we continu aandacht hebben voor veilig gebruik, opslag, transport en voorlichting aan medewerkers. Door middel van een risico-inventarisatie en evaluatie en een interne milieuaudit toetsen wij regelmatig of de werkwijze en de wetgeving omtrent het werken met gevaarlijke stoffen goed wordt nageleefd. Daarnaast heeft Arbo een intranetpagina ontwikkeld. Hier kunnen medewerkers meer achtergrondinformatie vinden met betrekking tot het veilig werken met gevaarlijke stoffen. Deze pagina is begin 2024 live gegaan. Verder zetten we in op periodieke opleidingsmomenten van medewerkers rondom gevaarlijke stoffen.

Gevaarlijke stoffen zijn geregistreerd in de ‘Gevaarlijke stoffen applicatie’ die toegankelijk is voor iedereen die in het ziekenhuis werkt. Hierin is per gevaarlijke stof het veiligheidsinformatieblad terug te vinden waarin onder andere de EHBO-maatregelen en de maatregelen bij ongewild vrijkomen van de stof zijn terug te vinden. Momenteel wordt onderzocht of de huidige applicatie kan worden vervangen door een nog overzichtelijkere en gebruiksvriendelijkere variant.

Tot slot willen we beter zicht krijgen op de hoeveelheden van de (nieuwe) gevaarlijke stoffen die worden gebruikt. Op iedere afdeling kunnen werkwijzen en hiervoor benodigde materialen of apparaten wijzigen. Daarom wordt een aanpassing van de inkoopprocedure van (nieuwe) gevaarlijke stoffen onderzocht en het beter registeren ervan in ons inkoopsysteem. Hiermee houden we beter zicht op de gevaarlijke stoffen in ons ziekenhuis en kan er door de werkgroep gevaarlijke stoffen beter geadviseerd worden over onder andere benodigde beschermingsmaatregelen, opslagnormen en veiligere alternatieven. Ook zal dit bijdragen aan de bewustwording van de aanvrager en uiteindelijk een veilige en gezonde werkomgeving van medewerkers.

Tot slot een aantal voorbeelden hoe we ná de gebruiksfase proberen zo veel mogelijk grondstoffen terug in de keten te brengen:

• We geven apparatuur, meubilair en instrumenten een tweede kans als wij deze binnen het Spaarne Gasthuis niet meer kunnen gebruiken. Spullen die op de afdeling niet meer nodig zijn, laten we niet zomaar afvoeren. Alle aanvragen, ook die voor de afvoer van spullen, worden eerst beoordeeld door de commissie Tweede Kans. In 2024 hebben wij medisch meubilair voornamelijk via ‘Stichting Oekraïne heeft hulp nodig’ naar Oekraïne gestuurd. Daarnaast zijn er kantoormeubelen afgevoerd en hergebruikt via een lokale kringloopwinkel. Verder zijn IZT-apparaten (computers, printers en monitors), laboratoriumapparatuur en zorg apparatuur bij een externe partij aangeleverd om een tweede leven te krijgen.
• Op het gebied van afvalscheiding hebben we onder meer stappen gezet met betrekking tot plasticscheiding. In 2024 is er 38% meer plastic gescheiden t.o.v. vorig jaar. 

Afvalstromen
We maken onderscheid tussen drie hoofdafvalstromen:

• Restafval (71% van het totale afval): afval dat we niet gescheiden kunnen inleveren, omdat het geen schone afvalstroom is of omdat wij dit nog onvoldoende scheiden.
• Gevaarlijk afval (8% van het totale afval): chemisch afval en specifiek ziekenhuisafval, bijvoorbeeld infectueus afval en cytostatica.
• Gerecycled (niet-gevaarlijk) afval (21%).