SDG12
Voor het leveren van zorg zijn veel medische hulpmiddelen, instrumenten en apparatuur nodig. Maar ook meubilair, bedrijfskleding, wasgoed, facilitaire producten en uiteraard voedingsproducten worden in grote hoeveelheden ge- en verbruikt. In de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 zijn afspraken gemaakt om zo efficiënt en spaarzaam mogelijk met grondstoffen om te gaan. Ook het Spaarne Gasthuis heeft zich hieraan gecommitteerd en heeft ambities uitgesproken op het gebied van afvalreductie, afvalrecycling, hergebruik van apparatuur en materialen, duurzaam inkopen en het reduceren van gevaarlijke stoffen.
Volgens het R-ladder model (circulariteitsstrategieën) is het het meest duurzaam bepaalde producten niet meer te gebruiken (refuse) en/of het gebruik te verminderen door er zuinig mee om te gaan (reduce). Hierbij zoeken wij met name naar duurzame oplossingen in de aanschaf-fase en in de gebruiksfase. Als ‘reduce’ niet mogelijk is, is het duurzaam om de levensduur van het product en de onderdelen zo veel mogelijk te verlengen door hergebruik en reparatie (reuse). Onderaan op de circulariteitsladder (wat bespaart de minste grondstoffen) wordt gekeken of producten anders verwerkt kunnen worden (recycle) of verbrandt moeten worden, waarbij in ieder geval energie teruggewonnen kan worden (recover). In vergelijking met ‘reuse’ en ‘refuse’ worden bij recycling minder grondstoffen bespaard (het verwerken en hergebruiken van materialen), en daarom staat recycling dus lager op de circulariteitsladder.
Binnen het Spaarne Gasthuis streven we naar een zo veel mogelijk circulaire bedrijfsvoering waarbij we ons inzetten voor minder grondstoffen- en waardeverlies. Met het ondertekenen van de Green Deal 3.0 hebben wij ons eraan gecommitteerd een bijdrage te leveren aan de sectordoelstelling 50% minder primair grondstoffenverbruik in 2030 (t.o.v. 2016) en maximaal circulaire zorg in 2050 door inzet op zo veel mogelijk afvalreductie, afvalscheiding en duurzaam inkopen.
Duurzame keuzes vóor aanschaf en gebruik
Duurzaamheidsaspecten wegen steeds zwaarder bij inkoop- en investeringsbeslissingen. Het is belangrijk om aan het eind van de keten te kijken wat we met de producten en apparatuur kunnen doen wanneer ze niet meer nodig zijn. Het is minstens zo belangrijk om aan het begin van de keten rekening te houden met de voetafdruk en de recyclebaarheid van producten. Met het toepassen van duurzaamheidscriteria tijdens inkooptrajecten en bij investeringsbeslissingen hebben we daar invloed op.
Voorbeelden van wat we al doen:
- De afdeling inkoop heeft een (duurzaam) inkoopbeleid opgesteld. Een belangrijk onderdeel van dit beleid is het toepassen van duurzaamheidscriteria bij inkooptrajecten.
- We onderzoeken voor welke medische artikelen we kunnen overstappen van de wegwerpvariant naar herbruikbaar. Zo zijn we op locatie Hoofddorp afgestapt van wegwerp warmtedekens, en zijn we weer teruggegaan naar de herbruikbare variant. Op locatie Haarlem Zuid en Haarlem Noord gaan wij in 2023 overstappen op de wasbare variant. Daarnaast onderzoeken we hoe we volledig kunnen overstappen op herbruikbare isolatiejassen.
- Onze schoonmaakafdeling werkt onder meer met desinfecteerrobot SAM. SAM desinfecteert ruimtes met UV-C licht. Hierdoor zijn schadelijke chemische middelen, zoals bijvoorbeeld chloor, niet meer nodig en maken we minder gebruik van wegwerpartikelen, zoals wegwerpmicrovezeldoeken en moppen.
- We hebben een ambitie Duurzame Huisvesting vastgesteld. Hierin hebben we opgenomen dat we bij verbouwingen zoveel mogelijk (her)gebruik maken van hernieuwbare materialen en bronnen. Een meetinstrument hiervoor is ‘BREEAM in use’, voor renovatie/herontwikkelingen van bestaande gebouwen.
Praktijkvoorbeeld: OK neemt gerecyclede OK-kleding in gebruik
Sinds 2022 heeft de OK gerecyclede OK-kleding in gebruik. De pakken zijn van gerecycled polyester (van PET-flessen) gemaakt, zogenaamde Eco Medisuits. De keuze voor de pakken is door een integrale samenwerking tussen OK, logistiek, infectiepreventie, inkoop en onze wasserij CleanLease tot stand gekomen. Onze OK-collega’s hebben meegedacht met de maatvoering, maar ook met het aantal en formaat van de zakken op de kleding. Het pak heeft bijvoorbeeld zakken met drukknopen om te voorkomen dat er spullen uitvallen. Door de nauwe samenwerking van de leverancier, de operatiekamers en de linnendienst in Hoofddorp, is het resultaat dat we goed zittende en functionele OK-kleding hebben die ook nog eens duurzaam is!
Gebruik verminderen
Niet alleen in de aanschaf speelt duurzaamheid een belangrijke rol, ook tijdens het gebruik van materiaal, medicijnen en apparatuur is het belangrijk dat we dit zo duurzaam mogelijk doen.
Voorbeelden van wat we al doen:
- Binnen het Slim Grip programma werd in 2022 het project ‘doelmatiger verbruik van materialen’ uitgevoerd. Dit project heeft geleid tot een handreiking voor afdelingen om zelf aan de slag te gaan om hun materiaalverbruik te reduceren. Onderdeel hiervan is een verbeterd voorraadbeheer. Dit bestaat onder andere uit het slim inrichten van voorraadkasten, het maken van duidelijke afspraken over het bevoorradingsproces en het overnemen van voorraden van andere afdelingen.
- Wij zetten in op papierreductie en doen zo veel mogelijk digitaal. We zijn afgestapt van faxen, lab-aanvragen gebeuren digitaal en onze folders en vragenlijsten verstrekken we waar mogelijk digitaal aan patiënten. In 2022 hebben we ons papierverbruik gereduceerd met 18% (papierverbruik in 2022: 22.138 kg).
Kantoorpapier verbruik in kg
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Jaar | Kg |
|---|---|
| 2018 | 36330 |
| 2019 | 35183 |
| 2020 | 29720 |
| 2021 | 27080 |
| 2022 | 22138 |
- Continu afstemming zoeken met de apotheek over benodigde hoeveelheden medicatie; zoals voorgevulde spuiten, het aantal dagen standaardlevering van medicatie op naam etc.
- We hebben onderzocht hoeveel eten voor patiënten overblijft en er is een verbeterplan opgesteld om voedselverspilling zo veel mogelijk tegen te gaan.
- Wij zetten in op minder voedselverspilling door een nieuw ‘a la carte’ concept. Dit concept gaat uit van meer keuzevrijheid en flexibiliteit voor de patiënt. Patiënten hebben in dit model een keuze uit een menukaart bestaande uit drie menu’s (waarvan één volledig vegetarisch menu), twee maaltijdsalades en eventuele (losse maaltijdcomponenten) producten. Bij uitvraag bij de patiënten vragen we ook naar de gewenste portiegrootte (klein, middel en groot). Hierdoor is er een nog grotere kans dat de patiënt de maaltijd volledig nuttigt, en er dus minder wordt verspild. De maaltijden worden vervolgens per patiënt geportioneerd en verwarmd. Hierdoor is er weinig tot geen verspilling.
- De afgelopen jaren is er actief beleid gevoerd voor het terugdringen van het gebruik van gevaarlijke stoffen. Zie toelichting onder ‘gevaarlijke stoffen’
Gevaarlijke stoffen
In het Spaarne Gasthuis werken we met stoffen en preparaten die een gevaar kunnen vormen voor de gezondheid van medewerkers. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van desinfectie- en reinigingsmiddelen of formaldehyde. Daarnaast produceren we gevaarlijk afval zoals specifiek ziekenhuis- en laboratoriumafval. Van ons totale afval is 9% gevaarlijk afval (waarvan 89% specifiek ziekenhuisafval).
Werken met gevaarlijke stoffen
We voeren actief beleid voor het terugdringen van het gebruik van gevaarlijke stoffen, waaronder Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Dit zijn stoffen die o.a. kankerverwekkend kunnen zijn of schadelijk zijn voor de genen, voortplanting of nageslacht. De werkgroep reductie gevaarlijke stoffen monitort het verbruik van ZZS en stuurt actief op reductie hiervan.
Formaldehyde is verreweg de meest gebruikte ZZS. Er zijn diverse maatregelen genomen om het verbruik te reduceren. Onder andere door procesaanpassingen is het verbruik tot 2020 sterk gereduceerd. Door het ontbreken van een veiliger alternatief voor formaldehyde is in 2021 en 2022 het netto verbruik gestabiliseerd.
Hoeveelheid netto formaldehyde (L)
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Jaar | Liter |
|---|---|
| 2018 | 791 |
| 2019 | 602 |
| 2020 | 334 |
| 2021 | 397 |
| 2022 | 392 |
Bij het werken met gevaarlijke stoffen moeten we continu aandacht hebben voor veilig gebruik, opslag, transport en voorlichting aan medewerkers. Door middel van een risico-inventarisatie en evaluatie en een interne milieuaudit toetsen wij regelmatig of de werkwijze en de wetgeving omtrent het werken met gevaarlijke stoffen goed wordt nageleefd.
Gevaarlijke stoffen zijn geregistreerd in de ‘Gevaarlijke stoffen applicatie’ die toegankelijk is voor iedereen die in het ziekenhuis werkt. Hierin is per gevaarlijke stof het veiligheidsinformatieblad terug te vinden waarin, o.a. de EHBO-maatregelen en de maatregelen bij ongewild vrijkomen van de stof zijn terug te vinden.
Duurzame keuzes na gebruik
Tot slot een aantal voorbeelden hoe we ná de gebruiksfase proberen zo veel mogelijk grondstoffen terug in de keten te brengen:
- We geven apparatuur, meubilair en instrumenten een tweede kans als wij deze binnen het Spaarne Gasthuis niet meer (kunnen) gebruiken. Zie het praktijkvoorbeeld over de commissie Tweede Kans.
- Op het gebied van afvalscheiding hebben we stappen gezet met betrekking tot PBD (plastic verpakkingen, blik en drinkpakken) scheiding. Op de zorgafdelingen in Haarlem Zuid en Haarlem Noord wordt PBD gescheiden. In 2022 is in totaal 17.532 kilo PBD gescheiden en gerecycled. Hier gaan we in 2023 mee verder.
- We zijn constant op zoek naar verdere afvalscheiding. Zo zijn we aan het onderzoeken of het inpakmateriaal (polypropyleen) van de instrumentennetten in 2023 gescheiden en gerecycled kan worden.
Praktijkvoorbeeld: Commissie Tweede Kans
In 2021 hebben we de commissie Tweede Kans opgericht. Deze commissie zet zich in voor meer hergebruik van materialen, meubilair en apparatuur van het Spaarne Gasthuis.
De commissie heeft allereerst tot doel om hergebruik binnen het Spaarne Gasthuis te stimuleren, coördineren en te faciliteren. Indien niet mogelijk worden de eigendommen extern aangeboden aan ziekenhuizen of ketenpartners of geschonken aan een goed doel.
Het hergebruik van meubilair, apparatuur en materialen is nu geborgd in een vaste procedure. Spullen die op de afdeling niet meer nodig zijn, laten we niet zomaar afvoeren. Alle aanvragen, ook die voor de afvoer van spullen, worden eerst beoordeeld door de commissie Tweede Kans.
Tweede Kans resultaten 2022
249 items medische apparatuur zoals (infuuspompen en bewakingsmonitors) kregen een tweede kans. Hiervoor werken wij samen met Stichting Medic. Dit betreft apparatuur die intern niet meer (kan) worden gebruikt.
313 kantoormeubelen zijn afgevoerd en hergebruikt via kringloopwinkels.
Verder hebben wij medisch meubilair, diverse nieuwe disposables en herbruikbare medische instrumenten via Stichting Oekraïne heeft hulp nodig naar Oekraïne en deels naar Suriname en Gambia gestuurd.
Verder zijn in 2022 bijna 2400 IZT-apparaten (zoals computers, telefoons, printers en monitors) bij onze leverancier aangeleverd om een tweede leven te krijgen.
Afval
Afvalstromen
We maken onderscheid tussen drie hoofdafvalstromen:
- Restafval (72% van het totale afval): afval dat we niet gescheiden kunnen inleveren (omdat het geen schone afvalstroom is of omdat wij dit nog onvoldoende scheiden);
- Gevaarlijk afval (9% van het totale afval): chemisch afval en specifiek ziekenhuisafval (bijvoorbeeld infectueus afval en cytostatica);
- Gerecycled afval (19%).
| Afvalstroom | KG | % | |
|---|---|---|---|
| Restafval | 820.240 | 72% | |
| Gevaarlijk afval | 104.160 | 9% | |
| Bestaat uit: | Chemisch afval | 14.502 | 1% |
| Specifiek Ziekenhuis Afval | 89.658 | 8% | |
| Gerecycled afval | 217.170 | 19% | |
| Bestaat uit: | Papier en Karton | 135.894 | 12% |
| SWILL / GFT | 21.770 | 2% | |
| Grof restafval | 18.190 | 2% | |
| Plastic, blik, drinkpakken | 17.532 | 2% | |
| Hout | 12.170 | 1% | |
| Metalen | 9.610 | 1% | |
| Frituurvet | 1.569 | 0% | |
| Glas Bont | 435 | 0% | |
| Eindtotaal 2022 | 1.141.570 | 100% |
Bron: Data afvalinzamelaar Meerlanden
Maar liefst 10% afvalreductie t.o.v. 2021
In 2022 heeft het Spaarne Gasthuis in totaal maar liefst 10% minder afval geproduceerd ten opzichte van vorig jaar, waaronder 10% minder restafval en 32% minder specifiek ziekenhuisafval. In 2022 zijn er 3% meer DBCs (diagnose-behandelcombinaties) geopend. Tegelijkertijd zijn er minder corona-IC en IC-verpleegdagen geweest. Echter, de afname van coronazorg in 2022 verklaart niet de 10% afvalreductie, wel de significante daling van het specifiek ziekenhuisafval. De restafvalreductie heeft een aantal redenen. Zo zijn er diverse afvalreductie-initiatieven geweest (zoals introductie van wasbare dekens op de OK), was er meer hergebruik van spullen via de Commissie Tweede Kans en creëerden we meer bewustwording rondom afvalreductie.
Afvalscheiding vergelijkbaar met vorig jaar
De hoeveelheid gescheiden en gerecycled afval is vergelijkbaar met vorig jaar. Echter, ten opzichte van 2021 worden de resten van bereid voedsel beter gescheiden en is de hoeveelheid ingezamelde plastic verpakkingen, blik en drinkpakken verdubbeld. In 2023 gaan we verder met het verbeteren van afvalscheiding op alle locaties.
