SDG12
Voor het leveren van zorg zijn veel medische hulpmiddelen, instrumenten en apparatuur nodig. Maar ook meubilair, bedrijfskleding, wasgoed, facilitaire producten en uiteraard voedingsproducten worden in grote hoeveelheden gebruikt en verbruikt. In de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 zijn afspraken gemaakt om zo efficiënt en spaarzaam mogelijk met grondstoffen om te gaan. Ook het Spaarne Gasthuis heeft zich hieraan gecommitteerd en heeft ambities uitgesproken op het gebied van afvalreductie, afvalrecycling, hergebruik van apparatuur en materialen, duurzaam inkopen en het reduceren van gevaarlijke stoffen.
Volgens het R-laddermodel(circulariteitsstrategieën) is het het meest duurzaam om bepaalde producten niet meer te gebruiken (refuse) en/of het gebruik te verminderen door er zuinig mee om te gaan (reduce). Hierbij zoeken wij met name naar duurzame oplossingen in de aanschaffase en in de gebruiksfase. Als ‘reduce’ niet mogelijk is, is het duurzamer om de levensduur van het product en de onderdelen zo veel mogelijk te verlengen door hergebruik en reparatie (reuse). Onderaan op de circulariteitsladder (wat bespaart de minste grondstoffen) wordt gekeken of producten anders verwerkt kunnen worden (recycle) of verbrandt moeten worden, waarbij in ieder geval energie teruggewonnen kan worden (recover). In vergelijking met ‘reuse’ en ‘refuse’ worden bij recycling minder grondstoffen bespaard (het verwerken en hergebruiken van materialen), en daarom staat recycling dus lager op de circulariteitsladder.
Duurzame keuzes vóór aanschaf en gebruik
Duurzaamheidsaspecten wegen steeds zwaarder bij inkoop- en investeringsbeslissingen. Het is belangrijk om aan het eind van de keten te kijken wat we met de producten en apparatuur kunnen doen wanneer ze niet meer nodig zijn. Het is minstens zo belangrijk om aan het begin van de keten rekening te houden met de voetafdruk en de recyclebaarheid van producten. Met het toepassen van duurzaamheidscriteria tijdens inkooptrajecten en bij investeringsbeslissingen hebben we daar invloed op.
Voorbeelden van wat we al doen:
- De afdeling inkoop heeft een duurzaam inkoopbeleid opgesteld. Een belangrijk onderdeel van dit beleid is het toepassen van duurzaamheidscriteria bij inkooptrajecten.
- We onderzoeken voor welke medische artikelen we kunnen overstappen van de wegwerpvariant naar herbruikbaar. Zo zijn we in Hoofddorp afgestapt van wegwerp warmtedekens, en zijn we weer teruggegaan naar de herbruikbare variant. In Haarlem Zuid en Haarlem Noord gaan wij in 2024 overstappen op de herbruikbare variant. Daarnaast onderzoeken we hoe we volledig kunnen overstappen op herbruikbare isolatiejassen.
- Onze schoonmaakafdeling werkt onder meer met desinfecteerrobot SAM. SAM desinfecteert ruimtes met UV-C licht. Hierdoor zijn schadelijke chemische middelen, zoals chloor, niet meer nodig en maken we minder gebruik van wegwerpartikelen, zoals wegwerp microvezeldoeken en moppen.
- Indien mogelijk worden medische sets door afdeling inkoop in overleg met de medische specialist en de leverancier aangepast. Naar aanleiding van de wijziging in de richtlijn van de oogartsen is bijvoorbeeld de oogset volledig aangepast qua verpakking en inhoud. Het gevolg is significant minder (rest)afval.
- We hebben een ambitie Duurzame Huisvesting vastgesteld. Hierin hebben we opgenomen dat we toewerken naar energiezuinige gebouwen met minder watergebruik en waar materialen waar mogelijk worden hergebruikt, met minder afval en dit alles in een prettige, groene, gezonde omgeving. Om het aantoonbaar te maken wordt de meetmethode van BREEAM-in use gehanteerd voor renovatie / herontwikkelingen van bestaande gebouw.
- Sinds 2022 heeft de OK gerecyclede OK-kleding in gebruik. De pakken zijn van gerecycled polyester (van PET-flessen) gemaakt.
Gebruik verminderen
Niet alleen in de aanschaf speelt duurzaamheid een belangrijke rol, ook tijdens het gebruik van materiaal, medicijnen en apparatuur is het belangrijk dat we dit zo duurzaam mogelijk doen.
Voorbeelden van wat we al doen:
Wij zetten in op papierreductie en doen zo veel mogelijk digitaal. We zijn afgestapt van faxen, lab-aanvragen gebeuren digitaal en onze folders en vragenlijsten verstrekken we waar mogelijk digitaal aan patiënten. In 2023 hebben we ons papierverbruik gereduceerd met 8% (papierverbruik in 2023: 20.393 kg).
Kantoorpapier verbruik in kg
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Jaar | Kg |
|---|---|
| 2018 | 36330 |
| 2019 | 35183 |
| 2020 | 29720 |
| 2021 | 27080 |
| 2022 | 22138 |
| 2023 | 20393 |
- We zoeken continu afstemming met de apotheek over benodigde hoeveelheden medicatie; zoals voorgevulde spuiten, het aantal dagen standaardlevering van medicatie op naam etc.
- We hebben onderzocht hoeveel eten voor patiënten overblijft en er is een verbeterplan opgesteld om voedselverspilling zo veel mogelijk tegen te gaan.
- We zetten in op minder voedselverspilling door een nieuw ‘a la carte’ concept. Dit concept gaat uit van meer keuzevrijheid en flexibiliteit voor de patiënt. Patiënten hebben in dit model keuze uit drie menu’s (waarvan één volledig vegetarisch menu), twee maaltijdsalades en eventuele losse maaltijdcomponenten. Bij uitvraag bij de patiënten vragen we ook naar de gewenste portiegrootte (klein, middel en groot). Hierdoor is er een nog grotere kans dat de patiënt de maaltijd volledig nuttigt, en er dus minder wordt verspild. De maaltijden worden vervolgens per patiënt geportioneerd en verwarmd. Hierdoor is er weinig tot geen verspilling.
- Steeds meer afdelingen gebruiken geen wegwerpbekers meer. In 2024 zal dit afvalreductie-initiatief verder worden uitgerold op alle locaties. Om deze beweging verder te ondersteunen, heeft elke medewerker tijdens de Spaarne Gasthuis kerstmarkt een Spaarne Gasthuis mok ontvangen.
- Afdeling IZT (Informatie- en Zorgtechnologie) stuurt op zo veel mogelijk verpakkingsvrije leveringen bij het aanschaffen van nieuwe apparatuur of het afsluiten van nieuwe contracten met leveranciers.
- De afgelopen jaren is er actief beleid gevoerd voor het terugdringen van het gebruik van gevaarlijke stoffen. Zie toelichting onder ‘gevaarlijke stoffen’
Gevaarlijke stoffen
In het Spaarne Gasthuis werken we met stoffen en preparaten die een gevaar kunnen vormen voor de gezondheid van medewerkers. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van desinfectie- en reinigingsmiddelen of formaldehyde. Daarnaast produceren we gevaarlijk afval zoals specifiek ziekenhuis- en laboratoriumafval. Van ons totale afval is 8% gevaarlijk afval (waarvan 82% specifiek ziekenhuisafval).
Werken met gevaarlijke stoffen
We voeren actief beleid voor het terugdringen van het gebruik van gevaarlijke stoffen, waaronder Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Dit zijn stoffen die o.a. kankerverwekkend kunnen zijn of schadelijk zijn voor de genen, voortplanting of nageslacht. De werkgroep reductie gevaarlijke stoffen monitort het verbruik van ZZS en stuurt actief op reductie hiervan. In 2023 heeft de werkgroep de focus gelegd op alle in de organisatie aanwezige CMR-stoffen (Carcinogeen, Mutageen, Reprotoxisch). Zo is er o.a. actief gekeken naar de toepassing van alcohol. Nieuwe apparatuur op het pathologisch laboratorium heeft geleid tot een reductie van het gebruik van zowel alcohol als Xyleen.
Formaldehyde is verreweg de meest gebruikte ZZS. Er zijn diverse maatregelen genomen om het verbruik te reduceren (zie grafiek reductie formaldehyde 4%). Formaldehyde komt in diverse concentraties voor. De meest gebruikte variant binnen het Spaarne Gasthuis is de 4% oplossing, en incidenteel wordt de 30% oplossing gebruikt.
In 2023 is op de OK een onderzoek gestart naar de aanschaf van nieuwe apparatuur om preparaten aan te leveren. Dit zou kunnen leiden tot verdere reductie van formaldehyde en bijdragen aan veiligere werkomstandigheden.
Verbruik Formaldehyde 4% (in liters)
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Jaar | Totaal Formaldehyde 4% |
|---|---|
| 2018 | 12567 |
| 2019 | 10396 |
| 2020 | 7342 |
| 2021 | 8882 |
| 2022 | 7799 |
| 2023 | 6111 |
Bij het werken met gevaarlijke stoffen moeten we continu aandacht hebben voor veilig gebruik, opslag, transport en voorlichting aan medewerkers. Door middel van een risico-inventarisatie en evaluatie en een interne milieuaudit toetsen wij regelmatig of de werkwijze en de wetgeving omtrent het werken met gevaarlijke stoffen goed wordt nageleefd. Daarnaast heeft Arbo een intranetpagina ontwikkeld. Hier kunnen medewerkers meer achtergrondinformatie vinden met betrekking tot het veilig werken met gevaarlijke stoffen. Deze pagina is begin 2024 live gegaan.
Gevaarlijke stoffen zijn geregistreerd in de ‘Gevaarlijke stoffen applicatie’ die toegankelijk is voor iedereen die in het ziekenhuis werkt. Hierin is per gevaarlijke stof het veiligheidsinformatieblad terug te vinden waarin, o.a. de EHBO-maatregelen en de maatregelen bij ongewild vrijkomen van de stof zijn terug te vinden. Momenteel wordt onderzocht of de huidige applicatie kan worden vervangen door een nog overzichtelijkere en gebruiksvriendelijkere variant.
Opleidingen voor medewerkers
Medewerkers logistiek zijn in 2023 opgeleid conform de Europese overeenkomst voor het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg (ADR). Voor medewerkers magazijn, die Neodisher Septopac (perazijnzuur) ontvangen en intern vervoeren, is een cursus gegeven over de risico’s en het omgaan met perazijnzuur in het geval van lekkage of morsing. Voor alle magazijnmedewerkers is een bewustwordingssessie gegeven met praktijkvoorbeelden over o.a. juist gebruik brandveiligheidskasten, scheiding zuren en logen, gebruik lekbakken en consequenties van onjuist handelen. Voor alle ploegleiders BHV is een cursus gevaarlijke stoffen gegeven waarin o.a. de herkenning van gevaarlijke stoffen, risicobeheersing, brandveiligheidskasten, veiligheidsbladen en noodprocedures is behandeld.
Duurzame keuzes na gebruik
Tot slot een aantal voorbeelden hoe we ná de gebruiksfase proberen zo veel mogelijk grondstoffen terug in de keten te brengen:
- We geven apparatuur, meubilair en instrumenten een tweede kans als wij deze binnen het Spaarne Gasthuis niet meer (kunnen) gebruiken. Spullen die op de afdeling niet meer nodig zijn, laten we niet zomaar afvoeren. Alle aanvragen, ook die voor de afvoer van spullen, worden eerst beoordeeld door de commissie Tweede Kans. In 2023 hebben wij medisch meubilair, diverse nieuwe disposables en herbruikbare medische instrumenten voornamelijk via ‘Stichting Oekraïne heeft hulp nodig’ naar Oekraïne gestuurd. Daarnaast zijn er kantoormeubelen afgevoerd en hergebruikt via lokale kringloopwinkels. Verder zijn IZT-apparaten (zoals computers, telefoons, printers en monitors) bij onze leverancier aangeleverd om een tweede leven te krijgen.
- Op het gebied van afvalscheiding hebben we stappen gezet met betrekking tot plasticscheiding. Op alle afdelingen wordt inmiddels PD (plastic verpakkingen en drinkpakken) gescheiden. In 2023 is in totaal 29.937 kilo PD gescheiden en gerecycled. Dat is 72% meer PD scheiding t.o.v. vorig jaar. Hiervoor is het (externe) inzamelproces geoptimaliseerd een zijn er perscontainers geplaatst.
- Eind januari 2024 zijn er nieuwe afscheidingsbakken geplaatst in de algemene ruimtes, kantoren en vergaderruimtes van ondersteunende dienst en algemene kleedruimtes en piketkamers. Hiermee verwachten we in 2024 een nog betere plasticscheiding.
- We zijn constant op zoek naar verdere afvalscheiding. Zo zijn we aan het onderzoeken of we een afval nulmeting op afval hotspots, zoals de OK, kunnen uitvoeren evenals een ziekenhuis-breed restafvalscan.
Praktijkvoorbeeld: Blue Wrap inzameling voor recycling
In het Spaarne Gasthuis wordt Blue Wrap gebruikt voor het inpakken van zo'n 100.000 instrumenten sets per jaar op de CSA. De operatie-instrumenten worden op de OK uitgepakt en de Blue Wrap wordt bij de restafval gegooid. Dat is zonde, want het schone en hoogwaardige CSA inpakmateriaal wordt daarmee verbrand. Daar hebben we in 2023 verandering in gebracht. Op twee van de drie locaties verzamelen wij nu het inpakmateriaal. Blue Wrap is gemaakt van polypropyleen, een kunststof dat zeer geschikt is voor recycling. Een samenwerkingspartij van onze afvalinzamelaar Meerlanden verwerkt het materiaal tot granulaatkorrels. Van deze granulaatkorrels worden weer nieuwe producten gemaakt. In Haarlem Noord heeft dit binnen een paar weken 160 kg aan restafval bespaard.
Afval
Afvalstromen
We maken onderscheid tussen drie hoofdafvalstromen:
- Restafval (73% van het totale afval): afval dat we niet gescheiden kunnen inleveren (omdat het geen schone afvalstroom is of omdat wij dit nog onvoldoende scheiden);
- Gevaarlijk afval (8% van het totale afval): chemisch afval en specifiek ziekenhuisafval (bijvoorbeeld infectueus afval en cytostatica);
- Gerecycled afval (19%).
| Afvalstroom | KG | % | |
|---|---|---|---|
| Restafval | 792.590 | 73% | |
| Gevaarlijk afval | 87.565 | 8% | |
| Bestaat uit: | Chemisch afval | 15.976 | 1% |
| Specifiek Ziekenhuis Afval | 71.880 | 7% | |
| Gerecycled afval | 211.707 | 19% | |
| Bestaat uit: | Papier en Karton | 112.189 | 10% |
| SWILL / GFT | 18.845 | 2% | |
| Grof restafval | 24.360 | 2% | |
| Plastic, drinkpakken en polypropyleen | 30.097 | 3% | |
| Hout | 16.575 | 1% | |
| Metalen | 7.425 | 1% | |
| Frituurvet | 1.246 | 0.1% | |
| Glas Bont | 520 | 0.05% | |
| Elektronisch afval | 450 | 0.04% | |
| Eindtotaal 2023 | 1.092.153 | 100% |
Bron: Data afvalinzamelaar Meerlanden
4% afvalreductie t.o.v. 2022 en 14% afvalreductie t.o.v. 2021
In 2023 heeft het Spaarne Gasthuis in totaal 4% minder afval geproduceerd ten opzichte van vorig jaar, waaronder 3% minder restafval en 20% minder specifiek ziekenhuisafval. In 2023 zijn er 5% meer DBCs (diagnose-behandelcombinaties) geopend. De hoeveelheid afval die we produceren hebben we daarmee structureel nog verder weten terug te dringen, aangezien we in 2022 al een reductie van 10% hebben behaald terwijl er ook in dat betreffende jaar meer zorg is geleverd ten opzichte van het jaar daarvoor. Er is dus duidelijk te zien dat onze afvalberg structureel verkleint (voor dezelfde geleverde zorg). Dit hebben we onder meer bereikt door onderzoek te doen naar mogelijkheden om over te stappen van wegwerpproducten op herbruikbare producten, door continu bewustwording te creëren rondom zuinig omgaan met grondstoffen en hergebruik van oude apparatuur/meubilair via de commissie Tweede Kans.
Afvalscheiding vergelijkbaar met vorig jaar
21% van het niet-gevaarlijke afval betreft gerecycled afval. Dat is vergelijkbaar met 2022. Hoewel de plasticscheiding met 72% is toegenomen, is de papier/karton stroom afgenomen met 17%. In 2024 zullen we nader onderzoek doen naar de oorzaak van de significante afname van de papier/karton stroom. In 2024 gaan we verder met het verbeteren van afvalscheiding op alle locaties.
